Diyaliz Nasıl Yapılır? Hemodiyaliz ve Periton Diyalizi

Hemodiyaliz kanı bir damar yolu üzerinden makineye gönderir ve temizlenmiş kanı vücuda geri verir. Bir hemodiyaliz seansı çoğunlukla 3–5 saat sürer; periton diyalizinde karın boşluğuna verilen solüsyon belirli aralıklarla değiştirilir. Tedavi için uygun damar yolu veya periton kateteri, diyaliz solüsyonu, steril malzeme ve eğitim gerekir. Hangi yöntemin seçileceğini nefroloji ekibi belirler.

Diyaliz Hangi Gereçlerle Yapılır?

Hemodiyalizde kanı taşıyan tüpler, diyalizör adı verilen filtre, pompa, basınç sensörleri ve diyaliz makinesi kullanılır. Damar yolu olarak arteriyovenöz fistül, damar grefti veya tünelli kateter seçilebilir. Fistül, atardamar ile toplardamarın cerrahi olarak birleştirilmesiyle oluşturulur.

Periton diyalizinde karın duvarına yerleştirilen kalıcı bir kateter bulunur. Kateter, diyaliz solüsyonunun karın boşluğuna girmesini ve dışarı alınmasını sağlar. Solüsyonun torbası, bağlantı seti, antiseptik ürünler ve steril örtüler kullanılır. Otomatik periton diyalizi için cihaz da gerekir.

• Arteriyovenöz fistül: Uzun süreli hemodiyaliz için sık kullanılan damar yoludur.
• Damar grefti: Uygun damar yapısı bulunmadığında yapay damar parçası kullanılabilir.
• Santral venöz kateter: Boyun, göğüs veya kasık bölgesindeki büyük toplardamara yerleştirilir.
• Periton kateteri: Karın boşluğuna diyaliz solüsyonu vermek için kullanılır.
• Diyaliz solüsyonu: Atık maddelerin ve fazla sıvının karın zarından uzaklaşmasına yardım eder.

Hemodiyaliz Nasıl Yapılır?

Hemodiyaliz sırasında kan, damar yolundan kontrollü biçimde alınır. Makinedeki diyalizör, kandaki üre gibi atıkları ve fazla sıvının bir bölümünü uzaklaştırır. Temizlenen kan aynı damar yolundan vücuda döner. Makine boyunca kan akımı, tansiyon, nabız ve sıvı çekim miktarı izlenir.

1. Damar yolunu kontrol edin: Hemşire fistülün titreşimini, kateter bölgesini veya grefti değerlendirir.
2. Vücut ağırlığını ölçün: Seans öncesi kilo, çekilecek sıvı miktarının hesaplanmasına yardım eder.
3. Damar yolunu bağlayın: Fistül veya greft için steril iğneler, kateter için özel bağlantı seti kullanılır.
4. Kan akımını başlatın: Kan pompası kanı diyalizörden geçirir ve işlem boyunca akımı düzenler.
5. Sıvı çekimini ayarlayın: Makine, ekip tarafından belirlenen miktarı kontrollü şekilde uzaklaştırır.
6. Yaşam bulgularını izleyin: Tansiyon ve belirtiler seans boyunca düzenli aralıklarla takip edilir.
7. Kanı geri verin: Seans bitince kan devresindeki kan hastaya geri döndürülür.
8. Damar yolunu kapatın: İğneler çıkarılır veya kateter bağlantısı steril biçimde sonlandırılır.
9. Tekrar tartılın: Seans sonrası ağırlık ve tansiyon kontrol edilir; baş dönmesi varsa ekibe bildirilir.

Hemodiyaliz çoğu hastada haftada birden fazla seans planıyla uygulanır. Seans sayısı ve süresi; böbrek işlevi, idrar miktarı, vücutta biriken sıvı ve laboratuvar sonuçlarına göre belirlenir. Seans sırasında kramp, baş ağrısı, bulantı veya tansiyon düşüklüğü oluşursa işlemi durdurmadan ekibe söyleyin.

Periton Diyalizi Nasıl Yapılır?

Periton diyalizi, karın içini döşeyen periton zarını doğal filtre olarak kullanır. Steril diyaliz solüsyonu kateterden karın boşluğuna verilir. Solüsyon bir süre içeride beklerken kandaki atıklar ve fazla sıvı zar üzerinden solüsyona geçer. Ardından kullanılmış solüsyon dışarı alınır.

1. Ellerinizi yıkayın: İşlem öncesinde ellerinizi sabun ve suyla temizleyip kurulayın.
2. Çalışma alanını hazırlayın: Temiz, kuru ve hava akımı sınırlı bir alan seçin.
3. Torbayı kontrol edin: Solüsyonun berraklığını, son kullanma tarihini ve ambalaj bütünlüğünü inceleyin.
4. Kateter bağlantısını kurun: Eğitimde gösterilen steril bağlantı adımlarını uygulayın.
5. Eski solüsyonu boşaltın: Karın boşluğundaki sıvının torbaya akmasını bekleyin ve miktarı kaydedin.
6. Yeni solüsyonu doldurun: Yeni torbadaki solüsyonu karın boşluğuna aktarın.
7. Bekleme süresini tamamlayın: Solüsyon, reçete edilen süre boyunca karın içinde kalır.
8. Bağlantıyı kapatın: Kateteri steril kapatma yöntemiyle sonlandırın ve çıkış yerini kontrol edin.

Sürekli ayaktan periton diyalizinde kişi gün içinde birkaç kez torba değiştirir. Bir değişim, boşaltma ve doldurma aşamalarıyla yaklaşık 20–40 dakika sürebilir. Otomatik periton diyalizinde cihaz, değişimleri çoğunlukla uyku saatlerinde yapar; işlem yaklaşık 8–10 saatlik gece planına bağlanabilir.

Hemodiyaliz ve Periton Diyalizi Nasıl Karşılaştırılır?

İki yöntem de kandaki atıkları ve fazla sıvıyı azaltır. Hemodiyaliz işlemi çoğunlukla diyaliz merkezinde veya uygun eğitim sonrasında evde yapılır. Periton diyalizi, kateter ve steril çalışma düzeni sayesinde evde uygulanır. Seçim yapılırken tıbbi durumun yanında çalışma düzeni, ev koşulları, el becerisi ve bakım desteği değerlendirilir.

Periton diyalizi yapan kişiler, kateter çıkış yerini her gün kontrol eder. Hemodiyaliz uygulanan kişiler ise fistül bölgesindeki titreşimi ve cilt değişikliklerini izler. Yöntem tercihi, yalnızca seans süresine göre yapılmaz; nefroloji ekibiyle birlikte değerlendirilir.

Böbrek işlevindeki azalma hakkında temel bilgi için kronik böbrek yetmezliği evreleri ve GFR değerleri rehberine bakabilirsiniz. Böbrek yetmezliği belirtilerini bilmek için böbrek yetmezliği belirtileri yazısını da okuyabilirsiniz.

Diyaliz Seansları Ne Kadar Sürer?

Hemodiyaliz seansının makine başındaki bölümü çoğunlukla 3–5 saat sürer. Hazırlık, iğne yerleştirme, seans sonrası kanama kontrolü ve ölçümlerle merkezde geçirilen toplam süre daha uzun olabilir. Seans sırasında kitap okumak, müzik dinlemek veya dinlenmek çoğu merkezde mümkündür.

Periton diyalizinde toplam süre, seçilen yönteme göre dağılır. Sürekli ayaktan yöntemde her değişim yaklaşık 20–40 dakika sürer; günün farklı saatlerine planlanır. Otomatik yöntemde cihaz, gece boyunca birden fazla değişim yapabilir.

Seans sıklığı ve süresi kişiye özel reçetelenir. İdrar miktarı, kilo değişimi, tansiyon, kan değerleri ve vücutta sıvı birikimi planı etkiler. Diyaliz gününü veya solüsyon değişimini kendi kararınızla atlamayın; plan değişikliği için diyaliz merkezinizle görüşün.

Sık Yapılan Hatalar ve Çözümleri

Diyaliz tedavisinde küçük görünen bazı hatalar enfeksiyon, damar yolu hasarı veya fazla sıvı birikimi riskini artırır. Hataları fark etmek, doğru adımı zamanında atmayı sağlar. Aşağıdaki liste özellikle evde periton diyalizi yapan kişiler için pratik bir kontrol sunar.

• Ellerin kısa yıkanması: Ellerinizi işlem öncesi ve bağlantı sırasında önerilen süre boyunca temizleyin.
• Solüsyon torbasını incelememek: Bulanık, renk değiştirmiş veya ambalajı hasarlı torbayı kullanmayın.
• Bağlantı uçlarına dokunmak: Steril uçlara elinizle temas etmeyin; temas olursa işlemi durdurun.
• Kateter çıkışını kapatmamak: Çıkış yerini eğitimde tarif edilen pansumanla koruyun.
• Fistül kolunu zorlamak: Bu kolda ağır yük taşımayın ve sıkı baskı uygulamayın.
• Seansı kendi kendine kısaltmak: Kramp veya halsizlikte ekibe haber verin; süreyi kendiniz değiştirmeyin.
• Sıvı ve tuz planını ihmal etmek: Size verilen beslenme ve sıvı sınırlarını diyaliz ekibiyle birlikte uygulayın.

Böbrek hastalığına bağlı beslenme düzeni kişiye göre değişir. Sıvı, tuz, potasyum ve fosforla ilgili yaklaşımı öğrenmek için böbrek hastalıklarında beslenme rehberini inceleyebilirsiniz.

Diyaliz Sırasında Sorun Çıkarsa Ne Yapılır?

Hemodiyaliz sırasında göğüs ağrısı, nefes darlığı, bayılma hissi, şiddetli baş ağrısı veya ani görme değişikliği olursa hemen sağlık ekibine haber verin. İğne yerinde kanama, belirgin şişlik veya makinenin alarm vermesi de beklenmeden bildirilmelidir. Damar yolundaki kanamaya temiz gazlı bezle hafif bası uygulayın ve ekibin talimatını izleyin.

Periton diyalizinde karın ağrısı, ateş, bulantı veya bulanık drenaj sıvısı peritonit belirtisi olabilir. Kateter çıkışında kızarıklık, irin, artan hassasiyet ya da kötü koku görülürse diyaliz ekibini aynı gün arayın. Kateter bağlantısı ayrılırsa bağlantıyı yeniden kurmaya çalışmadan eğitimde verilen acil planı uygulayın.

Belirti ağırsa veya nefes almak zorlaşıyorsa 112 Acil Çağrı Merkezi'ni arayın. Diyaliz reçetesi, ilaç listesi ve merkezinizin telefonunu kolay ulaşacağınız yerde bulundurun. Enfeksiyon şüphesinde evde kalan antibiyotiği kendi kararınızla başlamayın; diyaliz ekibiyle iletişime geçin.

Sık Sorulan Sorular

Diyaliz sırasında ağrı olur mu?

İğne girişinde kısa süreli batma olabilir. Seans sırasında kramp, baş ağrısı veya tansiyon düşüklüğü gelişirse bunu hemen hemşireye söyleyin. Periton diyalizinde dolum sırasında hafif basınç hissedilebilir; şiddetli karın ağrısı veya bulanık sıvı beklenmez ve hızlı değerlendirme gerektirir.

Diyaliz hastası çalışabilir mi?

Çalışma durumu kişinin enerjisine, yaptığı işe ve diyaliz planına bağlıdır. Bazı kişiler seans dışındaki saatlerde çalışmayı sürdürebilir. Ağır kaldırma, fistül koluna baskı ve uzun süreli susuz kalma gerektiren işler için diyaliz ekibiyle iş düzeninizi planlayın.

Diyaliz sırasında su içilebilir mi?

Sıvı miktarı idrar çıkışı, kilo artışı, tansiyon ve diyaliz planına göre belirlenir. Seans sırasında susadığınızda size verilen sıvı sınırını aşmayın. Ağız kuruluğu için buz parçaları veya ağız bakım yöntemleri uygun olabilir; miktarı diyaliz ekibinizle belirleyin.

Periton diyaliziyle duş alınabilir mi?

Duş ve banyo kuralları kateterin iyileşme durumu, pansuman ve merkezin eğitimine göre değişir. Kateter çıkışını suya sokmayın ve bağlantı bölgesini ıslak bırakmayın. Size verilen pansuman yöntemini uygulayın; kızarıklık, akıntı veya ağrı oluşursa ekibinize bildirin.

Diyaliz tamamen iyileştirir mi?

Diyaliz, böbreklerin süzme işlevinin bir bölümünü destekler ve atıklarla fazla sıvının uzaklaştırılmasına yardım eder. Böbrek işlevini her kişide eski hâline döndürmez. Akut böbrek yetmezliğinde geçici ihtiyaç oluşabilir; kronik böbrek yetmezliğinde tedavi planı uzun süreli olabilir.